Samotność ofiar
2011-12-13
9–10 grudnia br. w Węgierskiej Akademii Nauk odbyła się międzynarodowa konferencja „Samotność ofiar. Metodologiczne, etyczne i polityczne aspekty liczenia strat ludzkich II wojny światowej”.
Konferencja w Budapeszcie stanowiła okazję do m.in. prezentacji narodowych programów identyfikacji ofiar II wojny światowej oraz metodologii i praktyki ustalania globalnej liczby strat ludzkich w poszczególnych krajach. Działalność programu „Indeks Represjonowanych” przedstawił Maciej Wyrwa.
Organizatorem konferencji była Europejska Sieć Pamięć i Solidarność oraz Niemiecko-Rosyjskie Muzeum Berlin-Karlhorst, przy wsparciu Instytutu Historycznego Węgierskiej Akademii Nauk.
Konferencja w Karagandzie
2011-11-25
W dniach 17–18 listopada br. w Karagandzie (Republika Kazachstanu) odbyła się „Międzynarodowa konferencja naukowa poświęcona 75-leciu deportacji Polaków do Kazachstanu”.
W konferencji wzięli udział przedstawiciele środowisk naukowych i archiwalnych obu państw. Ośrodek KARTA reprezentował Maciej Wyrwa, koordynator programu „Indeks Represjonowanych”. Podczas konferencji zaprezentowano stan badań nad represjami sowieckimi, które dotknęły Polaków w Kazachstanie. Poruszono również kwestię otwarcia kazachstańskich archiwów dla badaczy z Polski.
Jednym z wydarzeń konferencji był „okrągły stół”, podczas którego zainicjowano powstanie polsko-kazachstańskiej grupy badającej wspólną, często tragiczną historię.
Organizatorami konferencji byli: Ambasada RP w Republice Kazachstanu, Karagandyjskie Obwodowe Stowarzyszenie „Polonia”, Państwowy Uniwersytet im. E.A. Bukietowa w Karagandzie.
Szkolenie dla pracowników Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego
2011-10-07
5 października, przedstawiciele „Indeksu Represjonowanych” przeprowadzili szkolenie dla pracowników Wydziału Spraw Cudzoziemców – Oddział ds. Obywatelstwa i Repatriacji oraz Wydziału Skarbu Państwa i Nieruchomości Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie. Szkolenie miało na celu prezentację programu, zgromadzonych zasobów archiwalnych oraz zasad udzielania odpowiedzi na kierowane do „Indeksu” zapytania. Spotkanie sprzyjało również wymianie doświadczeń w pozyskiwaniu dokumentów ofiar represji sowieckich.
XI Międzynarodowy Marsz Żywej Pamięci Polskiego Sybiru
2011-09-10
„Międzynarodowy Marsz Żywej Pamięci Polskiego Sybiru przypomina wielką krzywdę wyrządzoną naszym rodakom, a wszelka krzywda domaga się zadośćuczynienia” - tymi słowami zwrócił się biskup polowy Wojska Polskiego Józef Guzdek do uczestników XI Międzynarodowego Marszu Żywej Pamięci Polskiego Sybiru, który w piątek 9 września 2011 przeszedł ulicami Białegostoku.
Uroczystości, poprzedzone liturgią w katedrze prawosławnej pw. św. Mikołaja, rozpoczęły się od zbiórki przed pomnikiem Katyńskim, gdzie zostały wygłoszone okolicznościowe przemówienia i złożono wieńce. Stąd uczestnicy spotkania przeszli ulicami miasta do kościoła pw. Ducha Świętego, w którym została odprawiona msza św.
W Marszu wzięli udział Sybiracy zarówno z kraju jak i z zagranicy oraz członkowie ich rodzin, a także uczniowie, harcerze, służby mundurowe, przedstawiciele władz różnych szczebli i mieszkańcy miasta. W pochodzie liczącym około dziesięciu tysięcy osób, uczestniczyło ponad dwieście pocztów sztandarowych.
Uroczystości zakończyły się przy Grobie Nieznanego Sybiraka, gdzie modlono się za zmarłych Sybiraków, odczytano apel pamięci, zapalono znicze i złożono kwiaty.
Tradycyjnie już w uroczystościach sybirackich wzięli udział pracownicy „Indeksu Represjonowanych”.
Fot. Ewa Kołodziejska
Ratując archiwalia
2011-07-21
W dniach od 5 do 15 lipca br., zespół Ośrodka KARTA (Monika Lipka i Maciej Wyrwa) prowadził prace w Syktywkarze (Federacja Rosyjska) związane z zachowaniem i ratunkową digitalizacją materiałów archiwalnych opisujących losy i dzieje obywateli polskich deportowanych w latach 1940–41 do Komi ASRR. W wyniku przeprowadzonych prac udało się pozyskać kopie ok. trzech tysięcy stron dokumentów m.in. spisy pensjonariuszy domów dziecka i placówek edukacyjnych, dokumenty opisujące sytuację medyczno-sanitarną deportowanych. Kwerendy archiwalne będą kontynuowane przez współpracujących z projektem przedstawicieli Fundacji „Pokajanije” z Syktywkaru i Organizacji „Polonia” z Archangielska. Po opracowaniu, zebrane materiały zostaną udostępnione do celów edukacyjnych i naukowych w czytelni Ośrodka KARTA oraz w internecie poprzez Bibliotekę Cyfrową OK (http://dlibra.karta.org.pl/dlibra). Projekt dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Europejskie perspektywy Kultury Pamięci
2011-06-06
W Gelsenkirchen, w dniach 29.05 - 3.06.2011 roku, odbyła się międzynarodowa konferencja pt. „Europejskie perspektywy Kultury Pamięci i pracy w Miejscach Pamięci – wymiana polsko-niemiecka w kraju Północnej Nadrenii-Westfalii”. Organizatorami spotkania były organizacje Arbeitskreis der NS-Gedenkstätten, Bildungswerk der Humanistischen Union oraz Landeszentrale für politische Bildung oraz Państwowe Muzeum na Majdanku. W konferencji ze strony Ośrodka KARTA wziął udział Maciej Wyrwa („Indeks Represjonowanych”). Wśród poruszanych podczas konferencji zagadnień szczególne miejsce zajmowała problematyka doświadczeń polskich i niemieckich w pracy nad spuścizną historyczną dokumentującą totalitaryzmy XX wieku – faszyzm i komunizm.
Fot. Ewa Koper (Muzeum – Miejsce Pamięci w Bełżcu)
Deportowani w obwodzie mołotowskim
2011-05-04
Zapraszamy do zapoznania się z kolejną publikacją serii wydawniczej „Indeks Represjonowanych”. Tom XX Deportowani w obwodzie mołotowskim zawiera biogramy 11 144 obywateli polskich wywiezionych w 1940 roku z zachodnich obwodów Białoruskiej SRR i Ukraińskiej SRR do obwodu mołotowskiego. We wprowadzeniu, autorstwa Aleksandra Gurjanowa, omówiona została geneza, przebieg oraz akty prawne związane z deportacją obywateli polskich oraz warunki ich pobytu na zesłaniu. Na potrzeby publikacji został opracowany m.in. szczegółowy katalog specposiołków (osad specjalnych) oraz mapa obwodu mołotowskiego uwzględniająca ich położenie.
Odznaczenia za prawdę o Katyniu
2011-04-04
4 kwietnia 2011 Prezydent RP Bronisław Komorowski odznaczył osoby zasłużone dla upowszechniania prawdy o Katyniu. Z dumą i radością informujemy, że znalazła się wśród nich nasza koleżanka ANNA DZIENKIEWICZ, uhonorowana Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Podczas uroczystości w Pałacu Prezydenckim odznaczeni zostali również prof. KRZYSZTOF JASIEWICZ, członek Rady Naukowej „Indeksu Represjonowanych” (otrzymał Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski) oraz współpracujący z „Indeksem” ALEKSIEJ PAMIATNYCH ze Stowarzyszenia „Memoriał” (Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski).
Wszystkim z całego serca gratulujemy.
Bezimienne mogiły
2010-10-25
W dniach 21–22 października w Sankt Petersburgu odbyło się II Międzynarodowe Seminarium Ekspertów ds. Problemów Poszukiwania, Ewidencji i Upamiętnienia Miejsc Pochówków Ofiar Represji, Deportacji, Zesłania, Jeńców Wojennych i Osób Internowanych w latach 1939–1950. Uczestnicy seminarium postanowili stworzyć międzynarodową bazę danych miejsc pochówku ofiar terroru sowieckiego. Program „Indeks Represjonowanych” włączy się w prace, które pomogą ustalić dane ofiar spoczywających w bezimiennych mogiłach.
Forum Karty
2010-09-02
Zapraszamy na forum dyskusyjne KARTY. Jest to miejsce, które chcielibyśmy uczynić przestrzenią dialogu naszego zespołu z Czytelnikami, odbiorcami działań naszych programów, osobami, dla których wspólne myślenie jest wartością. Forum koncentruje się wokół tematów poruszanych w kolejnych numerach kwartalnika „Karta”. Pod wprowadzeniem Redakcji znajdują się fragmenty dyskutowanego tekstu, galerie zdjęć lub nagrania audio (w formie linków). Pełna wersja materiałów jest dostępna w poszczególnych numerach kwartalnika „Karta”.
Pamięć
2010-04-10
Historia pociągnęła za sobą nowe ofiary. Tragedia katyńska zdaje się nie mieć końca. Oddajemy pokłon Wszystkim Poległym 10 kwietnia w Smoleńsku. Lecieliście tam, by podtrzymać polską Pamięć — zginęliście, nadając Jej uniwersalną rangę. Wasza śmierć zmieni nas — współczesnych, stając się najwyższym hołdem dla zabitych przed 70 laty.
Dziękujemy Lechowi Kaczyńskiemu, Prezydentowi Polski, za takie reprezentowanie Rzeczpospolitej, które przywraca jej historię, a społeczeństwo wzmacnia w przekonaniu, że przeszłość określa jego tożsamość i — godność. Dziękujemy byłemu Prezydentowi Warszawy za decyzję o powołaniu Domu Spotkań z Historią.
Dziękujemy Ryszardowi Kaczorowskiemu, ostatniemu Prezydentowi RP na uchodźstwie, za przechowanie dla odrodzonej Polski symboli niepodległości. Dziękujemy za umożliwienie przed 20 laty spotkania i współpracy Archiwum Wschodniego z polską emigracją polityczną w Londynie.
Dziękujemy Januszowi Krupskiemu, Kierownikowi Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych — który jako szef lubelskich „Spotkań” współtworzył w 1987 roku Archiwum Wschodnie — za gotowość do podejmowania działań Urzędu na rzecz społecznego wymiaru historii.
Dziękujemy Januszowi Kurtyce, Prezesowi Instytutu Pamięci Narodowej, za wspieranie przez Instytut imiennego dokumentowania ofiar II wojny — osobistą decyzję uruchomienia programu „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką” i patronat nad „Indeksem Represjonowanych”.
Dziękujemy Tomaszowi Mercie, wiceministrowi kultury — który jako Dyrektor Instytutu Dziedzictwa Narodowego współtworzył z nami serię albumów przedstawiających najważniejsze wydarzenia historii Polski w XX wieku — za wzmocnienie wrażliwości historycznej resortu kultury.
Dziękujemy Czesławowi Cywińskiemu, Prezesowi Światowego Związku Żołnierzy AK, za wspieranie prowadzenia przez Związek dialogu polsko-ukraińskiego związanego z historią lat 40., a zarazem za otwartość środowiska kombatantów na porozumienie z młodszymi generacjami.
Dziękujemy Edwardowi Duchnowskiemu, Sekretarzowi Generalnemu Związku Sybiraków, dzięki któremu zabezpieczone zostały zbiory dokumentacji Komisji Historycznej Związku, a przechowywana u nas jej kolekcja wspomnień służyć może kolejnym generacjom badaczy represji sowieckich.
Dziękujemy Bożenie Łojek-Mamontowicz, Prezes Polskiej Fundacji Katyńskiej, za wspieranie dialogu polsko-rosyjskiego, w tym — zainicjowanie współczesnego głosu byłych dysydentów rosyjskich, którzy w 70-lecie zbrodni katyńskiej powtórzyli swoje słowa do Polaków sprzed 30 lat.
Dziękujemy Poległym, którzy wnieśli wielki wkład w historię Polski, szczególnie: Stefanowi Melakowi, Maciejowi Płażyńskiemu, Andrzejowi Przewoźnikowi, Arkadiuszowi Rybickiemu, Annie Walentynowicz.
Cześć pamięci Wszystkich!
Zespół Ośrodka KARTA– „Indeksu Represjonowanych”
Rosja a Katyń – głos „niezależnej” Rosji
2010-02
Książka zawiera ważne teksty na temat stanowiska „nieoficjalnej” Rosji wobec zbrodni katyńskiej. Najważniejszy dokument, to opracowana przez grupę rosyjskich naukowców wyczerpująca ekspertyza z 1993 roku, która uczciwie przedstawia zarówno przebieg zbrodni, jak i późniejsze sowieckie kłamstwa o niej.
Ponadto: oświadczenie Stowarzyszenia „Memoriał” wydane w odpowiedzi na decyzję Głównej Prokuratury Wojskowej Rosji o zamknięciu śledztwa w „sprawie katyńskiej” w 2004 roku i osobiste zapisy jego moskiewskich członków – Aleksandra Gurjanowa, Aleksieja Pamiatnycha, Nikity Pietrowa, które podają aktualny stan „procesowy”, a także wiedzę, jaką udało się zdobyć o zbrodni katyńskiej w ciągu ostatnich dwóch dekad. Rosja a Katyń to głos Rosji niezależnej, nie poddającej się grze rosyjskich władz.
Rosja a Katyń (Warszawa 2010, wydanie II poprawione i uzupełnione), wyd. Ośrodek KARTA i Dom Spotkań z Historią.
Książka do nabycia w księgarni historycznej DSH, w Ośrodku Karta i w dobrych księgarniach na terenie całego kraju. Wydana przy wsparciu finansowym Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Deportowani w Komi ASRR, część 2
2009-12
Ukazał się kolejny tom „Indeksu Represjonowanych” zawierający 10 360 biogramów Polaków i obywateli polskich wywiezionych w czerwcu 1940 i w czerwcu 1941 z zachodnich obwodów Białoruskiej SRR oraz z Litewskiej SRR, a także dzieci urodzonych na zesłaniu.
Alfabetyczne wykazy deportowanych rodzin są poprzedzone obszernym wstępem historycznym autorstwa Michaiła Rogaczowa z Dobroczynnej Fundacji Społecznej Ofiar Represji Politycznych „Pokajanije” w Syktywkarze (Republika Komi).
Część 1 tomu Deportowani w Komi ASRR ukazała się w 2008 roku i zawiera biogramy rodzin deportowanych w lutym 1940.
Pamięci Sybiraka - Tułacza - Żołnierza
2009-09-14
Ponad dziesięć tysięcy osób przeszło 10 września br. ulicami Białegostoku w IX Międzynarodowym Marszu Żywej Pamięci Polskiego Sybiru.
Tegoroczne uroczystości odbyły się pod hasłem „Sybirak – Tułacz – Żołnierz” upamiętniając Sybiraków, którzy po powrocie z zesłania, w szeregach polskiego wojska walczyli o wolną Polskę na wielu frontach II wojny światowej.
W marszu, który wyruszył sprzed Pomnika Katyńskiego do kościoła pw. Ducha Świętego, wzięli udział członkowie Związku Sybiraków z kraju i zagranicy m.in.: Litwy, Łotwy, Estonii, Białorusi i Ukrainy, uczniowie (w tym młodzież ze szkół noszących imię Sybiraków), przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, formacji wojskowych i policyjnych, mieszkańcy Białegostoku. Po Mszy Św. przy pomniku Grobie Nieznanego Sybiraka odbył się Apel Poległych zakończony salwą honorową. Złożono kwiaty i zapalono znicze. W dolnej części kościoła pw. Ducha Świętego w Muzeum Sybiraków otwarto ekspozycję zatytułowaną „Sybirak – Tułacz – Żołnierz”.
Uroczystości w Białymstoku stanowiły również okazję dla pracowników „Indeksu Represjonowanych” do spotkania ze środowiskiem sybirackim oraz prezentacji publikacji Ośrodka KARTA.
Fot. Ewa Kołodziejska Każdy z 12 milionów. Hołd ofiarom obu totalitaryzmów
2009-09-04
Na pl. Piłsudskiego w Warszawie w dniach 1-28 września br. można oglądać multimedialną instalację poświęconą obywatelom polskim ofiarom II wojny światowej.
Instalacja memoriałowa po raz pierwszy w sposób symboliczny honoruje wszystkich obywateli II Rzeczpospolitej, ofiary niemieckich i sowieckich represji okresu II wojny. Instalacja składa się z 18 tablic prezentujących 18 kategorii represji. Na każdej umieszczono biogram jednej z ofiar, odpowiadającej konkretnej grupie prześladowanych.
Instalacja stanowi punkt wyjścia do ogólnopolskiej akcji, mobilizującej społeczeństwo do dokumentowania bliskich — ofiar totalitarnych represji. Tych co stracili życie i ucierpieli było co najmniej 12 milionów (11 milionów po stronie niemieckiej, 1 milion po sowieckiej). Rzetelnie udokumentowano z imienia i nazwiska ledwie 2 miliony osób. Zerwanie z anonimowością możliwie największej liczby z pozostałych 10 milionów ofiar to wielka powinność wolnej Polski i nas wszystkich.
Na stronie www.rocznice2009.pl została uruchomiona podstrona, przyjmująca zgłoszenia danych o represjonowanych, która automatycznie przekierowywuje na serwis Internetowego Centrum „Indeksu Represjonowanych” (po stronie sowieckiej) lub bazy internetowej Fundacji „Polsko-Niemieckie Pojednanie” (po stronie niemieckiej).
Instalacja została przygotowana przez Dom Spotkań z Historią i Ośrodek KARTA. Autorem projektu plastycznego ekspozycji jest Krzysztof Lang. Niech nasz hołd ofiarom totalitaryzmu wyrazi w tym roku także gest symboliczny — 17 września o godzinie 21.00 zapalmy w naszych oknach znicze pamięci.
Fot. Łukasz Bertram
