PRZYPISY
  1. Obszernie w tej kwestii: Polsko-sowietskaja wojna 1919-1920. (Ranieje nie opublikowannyje dokumienty i matieriały), cz. I-II, Moskwa 1994; I. Kostiuszko, Polskoje nacyonalnoje mienszynstwo w SSSR (1920-je gody), Moskwa 2001, s. 28-58.
  2. Zgodnie np. z zaleceniem wołyńskiego komitetu partii, trybowi rozkułaczania należało poddać w pierwszej kolejności "osoby narodowości polskiej". Obszerne materiały w tej kwestii zawiera Państwowe Archiwum Obwodu Żytomierskiego.
  3. Por.: Archiwum Akt Nowych, Ambasada RP w Moskwie, t. 95.
  4. Podobne "łagodne" deportacje do wschodnich obwodów Białoruskiej SRR, Ukraińskiej SRR, a przede wszystkim do przejętej od Rumunii Besarabii miały miejsce w latach 1939-40, co również często "umyka" ze statystyk represji deportacyjnych. Szerzej zob.: Sprawozdanie z dyskusji dotyczącej liczby obywateli polskich wywiezionych do Związku Sowieckiego w latach 1939-1941, "Studia z Dziejów Rosji i Europy środkowo-Wschodniej", t. XXXI, Warszawa 1996, s. 135-140 (głos w dyskusji E. Kowalskiej).
  5. M. Iwanow, Pierwszy naród ukarany. Polacy w Związku Radzieckim 1921-1939, Warszawa-Wrocław 1991, s. 357-358.
  6. Poprzedziła ją dyrektywa KC WKP(b) z 17 stycznia 1936.
  7. N. Bugaj, "Specjalna teczka Stalina": deportacje i reemigracja Polaków, "Zeszyty Historyczne" nr 107, Paryż 1994, s. 86.
  8. Dane na podstawie materiałów archiwalnych. Zob.: H. Stroński, Represje stalinizmu wobec ludności polskiej na Ukrainie w latach 1929-1939, Warszawa 1998, s. 204.
  9. M. Iwanow, Pierwszy naród..., s. 374.
  10. Charakterystyczne, iż nawet badacz tego problemu M.P. Kościuk nie zdecydował się na podanie jakiegokolwiek szacunku - por.: "Czynnik polski" w stalinowskiej polityce represyjnej lat 30. na Białorusi, (w:) Polska-Białoruś 1918-1945, Warszawa 1994, s. 105-111.
  11. Cyt. za: W. Michniuk, Z historii represji politycznych przeciwko Polakom na Białorusi w latach trzydziestych, (w:) Polska-Białoruś..., s. 112.
  12. Por.: N. Pietrow, Polska operacja NKWD, "Karta" nr 11, 1993, s. 24-45; N.W. Pietrow, A.B. Roginski, "Polskaja opieracyja" NKWD 1937-1938 gg., (w:) Riepriessii protiw polakow i polskich grażdan, Moskwa 1997, s. 22-43.
  13. "Ogółem aresztowano wówczas polskich szpiegów, dywersantów i członków organizacji powstańczych - 21 407 os[ób] [...] W trakcie trwania operacji skierowanej przeciwko polskiej agenturze zwolniono z braku udowodnienia winy - 451 [osób]" - raport NKWD BSRR "O rezultatach operacji przeciwko polskiej, niemieckiej i łotewskiej agenturze w BSRR", (w:) R. Płatonau, M. Staszkiewicz, Dzwie aperacyi suprac "woragau naroda", "Biełaruski gistaryczny czasopis" nr 1, 1993, s. 78.
  14. "Rezultaty rozpatrzenia spraw śledczych przez NKWD ZSRR i przez Trójkę Specjalną NKWD BSRR", (w:) tamże, s. 79 (sprawozdanie).
  15. Według ustaleń N. Pietrowa, z liczby tej na Ukrainie represjonowano 53 641 osób, na Białorusi - 17 552, w obwodzie leningradzkim - 8117, w obwodzie moskiewskim - 4372. N. Pietrow, Polska operacja..., s. 40.
  16. N.W. Pietrow, A.B. Roginski, "Polskaja opieracyja" NKWD..., s. 33.
  17. Por.: Vőimatu vakida (Niewozmożno mołczat'), wyb. i oprac. H. Sabbo, t. I-II, Tallin 1996.
  18. Por.: Indeks Represjonowanych, t. IX: Jeńcy zmarli i zaginieni, Warszawa 1999, s. 11-17.
  19. Por. np.: Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów. Z przedmową Wł. Andersa, Londyn 1982, s. 13; Z.S. Siemaszko, W sowieckim osaczeniu 1939-1943, Londyn 1991, s. 36-62.
  20. Por. np.: P. Żaroń, Obozy jeńców wojennych w ZSRR w latach 1939-1941, Warszawa- Londyn 1994, s. 7 nn.
  21. Katyń. Dokumenty zbrodni, t. I: Jeńcy nie wypowiedzianej wojny. Sierpień 1939 - marzec 1940, Warszawa 1995; t. II: Zagłada. Marzec-czerwiec 1940, Warszawa 1998; t. III: Losy ocalałych, Warszawa 2001.
  22. W kwestii generalnego bilansu polskich jeńców wojennych zob.: Informacja naczelnika 2. Wydziału Zarządu ds. Jeńców Wojennych i Internowanych NKWD ZSRR mjr Denisowa o Polakach przetrzymywanych w obozach jenieckich NKWD ZSRR w latach 1939-1941 (5 XII 1943), (w:) Katyń. Dokumenty zbrodni, t. II, s. 413-415.
  23. Por.: Wyciąg z protokołu Biura Politycznego KC WKP(b) z 3 XII 1939, (w:) Katyń. Dokumenty zbrodni, t. I, s. 297.
  24. Notatka przewodniczącego KGB ZSRR A. Szelepina z 9 marca 1959, (w:) Katyń. Dokumenty zbrodni, t. I, s. 416-420.
  25. Katyń. Dokumenty zbrodni, t. II, s. 344.
  26. Do marca 1940 z Budowy NKWD nr 1 uciekło 1229 jeńców, z których NKWD udało się zatrzymać zaledwie 67.
  27. Indeks Represjonowanych, t. IX, s. 15.
  28. Oba rozkazy zob.: Katyń. Dokumenty zbrodni, t. III, s. 55-56, 90-91.
  29. Rosyjskie Państwowe Archiwum Wojskowe, Zespół (Fond) 1/p, inwentarz (opis') 3a, teczka (dieło) 1, karty (listy) 82-86 (dalej podawane będą skróty od nazw rosyjskich).
  30. Ulbroka koło Rygi - jeden z obozów internowania (obok Lilaste, Litene i Siguldy), w których władze łotewskie osadziły polskich wojskowych po zerwaniu stosunków dyplomatycznych z II Rzeczpospolitą (18 września 1939).
  31. Według rejestracji przeprowadzonej przez łotewskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, w republice znalazło się ponad 1500 byłych wojskowych armii polskiej. W obozach internowania zarejestrowano około 900 z nich, pozostali bądź wyjechali do Francji i Finlandii, bądź ukrywali się.
  32. Por.: Vőimatu Vaikida..., s. 1101-1121.
  33. Co jest niemal tożsame z danymi A. Głowackiego (Sowieci wobec Polaków na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej 1939-1941, Łódź 1997), który najdokładniej z historyków polskich badał te kwestie. Ustalił on ogólną liczbę internowanych obywateli polskich przewiezionych z Litwy i Łotwy na 5186 osób (tamże, s. 219); natomiast wskaźnik Polaków wśród internowanych określił na podstawie archiwaliów na 98,2 procent (tamże, s. 220).
  34. Por.: A. Głowacki, Sowieci wobec Polaków..., s. 254-255.
  35. Archiwum Państwowe Federacji Rosyjskiej, F. 9479s, op. 1, d. 61, l. 120.
  36. Zob. np.: Z.S. Siemaszko, W sowieckim..., s. 72-74; P. Żaroń, Ludność polska w Związku Radzieckim w czasie II wojny światowej, Warszawa 1990, s. 123, 132.
  37. A. Głowacki, Sowieci wobec Polaków..., s. 298; K. Jasiewicz, Obywatele polscy aresztowani na terytorium tzw. Zachodniej Białorusi w latach 1939-1941 w świetle dokumentacji NKWD/NKGB, "Kwartalnik Historyczny" nr 1, 1994, s. 114.
  38. S. Kalbarczyk, Wykaz łagrów sowieckich, miejsc przymusowej pracy obywateli polskich w latach 1939-1943, cz. II, Warszawa 1997, s. 23.
  39. O.A. Gorłanow, A.B. Roginski, Ob ariestach w zapadnych obłastiach Biełorussii i Ukrainy w 1939-1941 gg., (w:) Riepriessii..., s. 97.
  40. W. Roman, Konspiracja polska na Litwie i Wileńszczyźnie, wrzesień 1939 - czerwiec 1941. Lista aresztowanych, Toruń 2001, s. 88, 93.
  41. A. Gurjanow, Sowieckie represje wobec Polaków i obywateli polskich w latach 1936-1956 w świetle danych sowieckich, (w:) Europa NIE prowincjonalna. Non-provincial Europe, pod red. K. Jasiewicza, Warszawa-Londyn 1999, s. 973.
  42. Indeks Represjonowanych, t. VI: Aresztowani w rejonie Lwowa i Drohobycza, Warszawa 1998; t. X cz. 1: Więźniowie łagrów w rejonie Workuty, Warszawa 1999.
  43. W.I. Adamuszko, N.W. Iwanowa, Litości... Represje w obwodzie wilejskim w dokumentach 1939-1941, Warszawa 1996.
  44. O.A. Gorłanow, A.B. Roginski, Ob ariestach..., s. 105.
  45. Tamże, s. 109.
  46. Zob.: Listy katyńskiej ciąg dalszy. Straceni na Ukrainie. Lista obywateli polskich zamordowanych na Ukrainie na podstawie decyzji Biura Politycznego WKP(b) i naczelnych władz państwowych ZSRR z 5 marca 1940 roku, "Zeszyty Katyńskie" nr 4, Warszawa 1994; Ukraiński ślad Katynia, oprac. Z. Gajowniczek, Warszawa 1995.
  47. A. Kokurin, Ewakuacja więzień - w dokumentach Zarządu Więziennictwa NKWD, (w:) Drogi śmierci. Ewakuacja więzień sowieckich z Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej w czerwcu i lipcu 1941, Warszawa 1995, s. 84-85; D. Boćkowski, Czas nadziei. Obywatele Rzeczypospolitej Polskiej w ZSRR i opieka nad nimi placówek polskich w latach 1940-1943, Warszawa 1999, s. 42.
  48. Zbrodnicza ewakuacja więzień i aresztów NKWD na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej w czerwcu-lipcu 1941 roku, Warszawa 1997.
  49. Ewidencja Berii, "Karta" nr 11, 1993, s. 128.
  50. S. Kot, Rozmowy z Kremlem, Londyn 1959, s. 84.
  51. O.A. Gorłanow, A.B. Roginski, Ob ariestach..., s. 96.
  52. P.B. [B. Podoski], Polska Wschodnia 1939-1941, Rzym 1945, s. 10.
  53. J. Siedlecki, Losy Polaków w ZSRR w latach 1939-1986, Londyn 1987, s. 84.
  54. S. Kalbarczyk, Wykaz łagrów..., s. 25.
  55. Indeks Represjonowanych, t. X cz. 1, s. 14.
  56. W.N. Ziemskow, GUŁAG (istoriko-socyołogiczeskij aspekt), "Socyologiczeskije issledowanija" nr 6, 1991, s. 15.
  57. Indeks Represjonowanych, t. X cz. 1, s. 14.
  58. Stalin and the Poles. An Indicament of the Soviet Leaders, London 1949, s. 69; Polskie Siły Zbrojne w drugiej wojnie światowej, t. 3, Londyn 1950, s. 34-36; W czterdziestym nas matko na Sybir zesłali... Polska a Rosja 1939-42, pod red. J.T. Grossa i I. Grudzińskiej-Gross, Londyn 1983, s. 8; K. Kersten, Repatriacja ludności polskiej po II wojnie światowej, Wrocław 1974, s. 35.
  59. P. Żaroń, Ludność polska..., s. 132.
  60. Szczegółowo o stanie badań do połowy 1998 zob.: S. Ciesielski, Masowe deportacje z ziem wschodnich II Rzeczypospolitej w latach 1940-1941 i losy deportowanych. Uwagi o stanie badań, (w:) Wschodnie losy Polaków, pod red. S. Ciesielskiego, Wrocław 1997, s. 85-116.
  61. Zob. np. taki plan dla obwodu drohobyckiego: Deportacyji. Zachidni zemli Ukrajiny kincia 30-ch - poczatku 50-ch rr. Dokumenty, materiały, spohady, t. 1, Lwiw 1996, s. 72-79. Plan dla powiatu dziśnieńskiego w obwodzie wilejskim zob.: Deportacje Polaków z północno-wschodnich ziem II Rzeczypospolitej 1940-1941, pod red. B. Gronek i G. Jakubowskiego, Warszawa 2001, s. 74-79, a dla całej tzw. Zachodniej Białorusi: tamże, s. 106-120.
  62. A.E. Gurjanow, Polskije spiecpierieselency w SSSR w 1940-1941 gg., (w:) Riepriessii..., s. 114-136; A. Głowacki, Sowieci wobec Polaków..., s. 320-402; I. Biłas, Represywno-karalna systema w Ukrajini 1917-1953. Suspilno-politycznyj ta istoryko-prawowyj analiz, Kyjiw 1994, t. 1, s. 153; A.F. Chackiewicz, Aresztowania i deportacje ludności zachodnich obszarów Białorusi (1939-1941), (w:) Polska-Białoruś..., s. 146; Deportacje Polaków…, s. 176-177.
  63. W.S. Parsadanowa, Dieportacyja nasielenija iz Zapadnoj Ukrainy i Zapadnoj Biełorussii w 1939-1941 gg., "Nowaja i nowiejszaja istorija" nr 2, 1989, s. 32.
  64. Zob. szczegółowo: S. Ciesielski, G. Hryciuk, A. Srebrakowski, Masowe deportacje sowieckie w okresie II wojny światowej, Wrocław 1994, s. 46.
  65. A. Gurjanow, Cztery deportacje 1940-41, "Karta" nr 12, 1994, s. 114-136.
  66. I. Biłas, Represywno-karalna systema..., t. 2, s. 195.
  67. A. Gurjanow, Cztery deportacje…, s. 114-136; A.E. Gurjanow, Polskije..., s. 115.
  68. . Gurjanow, Cztery deportacje…, s. 114-136; 40-50-je gody: posledstwija dieportacyi narodow (Swidietielstwujut archiwy NKWD-MWD SSSR), pod red. N.F. Bugaja, "Istorija SSSR" nr 1, 1992, s. 123. Szerzej zob.: S. Ciesielski, Polacy w Kazachstanie w latach 1940-1946. Zesłańcy lat wojny, Wrocław 1996.
  69. A.E. Gurjanow, Polskije...., s. 119.
  70. I. Biłas, Represywno-karalna systema..., t. 2, s. 156; A.F. Chackiewicz, Aresztowania i deportacje..., s. 153; Deportacyji…, s. 108; Deportacje Polaków…, s. 230.
  71. A.E. Gurjanow, Polskije..., s. 119.
  72. W.S. Parsadanowa, Dieportacyja nasielenija..., s. 32, 34, 36; W.N. Ziemskow, Spiecposielency (po dokumientacyi NKWD-MWD SSSR), "Socyołogiczeskije issledowanija" nr 11, 1990, s. 7.
  73. I. Biłas, Represywno-karalna systema..., t. 2, s. 196-199.
  74. W.S. Parsadanowa, Dieportacyja nasielenija..., s. 28, 32.
  75. N.F. Bugaj, "Specjalna teczka Stalina"..., s. 107-108.
  76. A.E. Gurjanow, Massztaby dieportacyi nasielenija w głub' SSSR w maje-ijunie 1941 g., (w:) Riepriesii..., s. 151, 156, 158, 159.
  77. A. Głowacki, Sowieci wobec Polaków..., s. 400-402.
  78. E. Wróbel, J. Wróbel, Rozproszeni po świecie, Chicago 1992, s. 17, 20.
  79. P.B. [B. Podoski], Polska Wschodnia..., s. 14.
  80. Archiwum i Muzeum Instytutu gen. W. Sikorskiego w Londynie, sygn. A.5/41.
  81. Stalin and the Poles..., s. 81, 84; W. Wielhorski, Los Polaków w niewoli sowieckiej (1939-1956), Londyn 1956, s. 21-22.
  82. S. Ciesielski, G. Hryciuk, A. Srebrakowski, Masowe deportacje..., s. 61; A.E. Gurjanow, Polskije..., s. 124.
  83. Szerzej zob.: S. Ciesielski, Polacy..., s. 46.
  84. S. Alexandrowicz, Zesłańcy zmarli w Majkainie-Zołoto (marzec 1940-wrzesień 1941). Przyczynek do określenia wskaźnika zgonów specpieriesieleńców, (w:) Europa NIE prowincjonalna…, s. 1015.
  85. Z archiwów sowieckich, t. III: Konflikty polsko-sowieckie 1942-1944, oprac. W. Roszkowski, Warszawa 1993, s. 169.
  86. D. Boćkowski, Czas nadziei..., s. 246.
  87. Z archiwów sowieckich, t. III, s. 172.
  88. Tamże, s. 37. Z treści opublikowanego tam pisma Berii wynika jednak, że rzeczywista liczba obywateli polskich 15 stycznia 1943 powinna wynosić 274 309 osób. 90. Tamże, s. 169. W tym samym dokumencie Beria podawał, że na terenie ZSRR nadal przebywało wówczas ok. 221 tysięcy byłych obywateli polskich, nie licząc 36 510 wcielonych do armii Berlinga.
  89. Dokumenty i materiały do historii stosunków polsko-radzieckich, t. 8: Styczeń 1944-grudzień 1945, Warszawa 1974, s. 123.
  90. I. Blum, Żołnierze Armii Polskiej w ZSRR (stan osobowy, skład socjalny, czynniki integrujące), Warszawa 1967, s. 92-96.
  91. P. Żaroń, Ludność polska..., s. 276-283.
  92. D. Boćkowski, Czas nadziei..., s. 246.
  93. Tamże, s. 247.
  94. Archiwum Akt Nowych, Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej, t. 25, k. 95.
  95. Szerzej zob.: Życie codzienne polskich zesłańców w ZSRR w latach 1940-1946. Studia, pod red. S. Ciesielskiego, Wrocław 1997, s. 216-220.
  96. Taką liczbę przekazał Beria Stalinowi 1 października 1941 (Z archiwów sowieckich, t. I: Polscy jeńcy wojenni w ZSSR 1939-1941, Warszawa 1992, oprac. W. Materski, s. 85), natomiast A. Wyszynski podał ambasadorowi S. Kotowi liczbę 387 932 osób podlegających tzw. amnestii (S. Kot, Rozmowy..., s. 85).
  97. Z archiwów sowieckich, t. I, s. 85 (Wyszynski komunikował o 42 421 takich osobach).
  98. Z archiwów sowieckich, t. III, s. 171.
  99. Indeks Represjonowanych, t. X cz. 1, s. 14.
  100. S. Kalbarczyk, Wykaz łagrów..., s. 94-97.
  101. Wiele informacji o przebiegu tzw. paszportyzacji zawierają dokumenty zgromadzone w tzw. Archiwum Stanisława Kota (Archiwum Zakładu Historii Ruchu Ludowego, sygn. 93, k. 204-230) oraz liczne pamiętniki. Sumaryczny raport S. Gackiego, pierwszego sekretarza Ambasady RP w ZSRR, zob.: Paszportyzacja, "Karta" nr 10, 1993, s. 117-129.
  102. N.F. Bugaj, "Specjalna teczka Stalina"..., s. 112; Z archiwów sowieckich, t. III, s. 171.
  103. Zob. szerzej: Życie codzienne..., s. 240-242.
  104. Znaczną ich część wykonali rosyjscy historycy i archiwiści, których prace koordynował Ośrodek Badań, Informacji i Upowszechniania (NIPC) "Memoriał".
  105. Czyli od 5 stycznia 1944.
  106. Z ważniejszych publikacji monograficznych i źródłowych odnoszących się bezpośrednio do omawianego tu okresu można wymienić m.in.: A. Bubnys, Walka NKGB-NKWD z polskim podziemiem na Litwie w drugiej połowie 1944 - na początku 1945, (w:) Rok 1944 na Wileńszczyźnie, Warszawa 1996; N.F. Bugaj, "Specjalna teczka Stalina"...; I. Caban, Polacy internowani w ZSRR w latach 1944-1947. Transporty i obozy, Lublin 1990; W. Jastrzębski, W dalekim, obcym kraju. Deportacje Polaków z Pomorza do ZSRR w 1945 r., Bydgoszcz 1990; NKWD i polskie podziemie. Z dokumentów teczki specjalnej Stalina, pod red. A.F. Noskowej, Kraków 1999; NKWD o Polsce i Polakach. Rekonesans archiwalny, Warszawa 1996 [tom zawiera 4 referaty i wybór dokumentów]; Powrót żołnierzy AK z sowieckich łagrów, Warszawa 1995 [wybór dokumentów]; Represje NKWD wobec żołnierzy podziemnego Państwa Polskiego w latach 1944-1945, t. 1-2, Siedlce 1995; Riepriessii..., [dla okresu od 1944 roku tom zawiera 4 referaty i 2 zestawy danych statystycznych]; Teczka specjalna J.W. Stalina. Raporty NKWD z Polski 1944-1946, Warszawa 1998. Próbę ogarnięcia danych liczbowych o wywózkach podjął też A. Skrzypek w artykule Wywózki Polaków do ZSRR w latach 1944-1945, (w:) "Acta Universitatis Lodzensis, Folia Historica" nr 73, 2001, s. 145-178.
  107. H. Piskunowicz, Zwalczanie polskiego podziemia przez NKWD i NKGB na kresach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej, (w:) Wojna domowa czy nowa okupacja? Polska po roku 1944, Wrocław 1998, s. 53.
  108. Pomijamy tu problem konspiracji ukraińskiej, litewskiej i (mniej licznej) białoruskiej. Należy jednak zaznaczyć, iż w niektórych sprawozdaniach zbiorczych NKWD nie ma jasnego podziału narodowościowego "band". Jak można sądzić na podstawie dotychczas znanych źródeł, polska konspiracja była najsilniejsza na Wileńszczyźnie i Nowogródczyźnie, znacznie mniej aktywna w Galicji i na Wołyniu. W zachodnich rejonach USRR głównym przeciwnikiem były wciąż oddziały UPA, a niektóre polskie grupy lokalnej samoobrony zostały nawet "zalegalizowane" jako oddziały istriebitielnyje, pozostające pod nadzorem NKWD.
  109. H. Piskunowicz, Zwalczanie..., s. 70.
  110. A. Chmielarz, Likwidacja podziemia polskiego na Nowogródczyźnie i Wileńszczyźnie (lipiec 1944 - lipiec 1945), (w:) Z dziejów Armii Krajowej na Nowogródczyźnie i Wileńszczyźnie (1941-1945). Studia, Warszawa 1997, s. 194.
  111. Wykazy osób wywiezionych z Wilna czterema transportami - 5 lutego do Stalinogorska, 22 lutego do Donbasu, 10 marca i 15 maja do Saratowa - zostały zweryfikowane w ramach "Indeksu Represjonowanych" (tomy IV, VII i VIII).
  112. N.J. Jelisiejewa, P.A. Aptiekar, I.M. Nagajew et al., Katałog eszełonow s internirowannymi polakami, otprawlennymi w głub` SSSR, (w:) Riepriessii..., s. 221-223.
  113. Tamże, s. 224-225.
  114. E. Jaworski: Lwów. Losy mieszkańców i żołnierzy Armii Krajowej w latach 1939-1956, Pruszków 1999, s. 158.
  115. G. Hryciuk, Ciężkie dni Lwowa. Akcja masowych aresztowań we Lwowie w styczniu 1945 r., "Studia z historii najnowszej", Wrocław 1999, s. 22.
  116. J. Węgierski, Aresztowania członków organizacji "Nie" w Małopolsce Wschodniej, "Zeszyty Historyczne WiN-u" nr 5, 1994, s. 11.
  117. I. Biłas, Represywno-karalna systema..., t. 2, s. 540.
  118. W.N. Ziemskow, GUŁAG..., s. 26. Według obliczeń S. Sigaczowa, który badał zarówno obozy, jak i "kolonie pracy", w 1946 roku było łącznie 17 775 Polaków, a w 1947 - 23 393. W zestawieniu Więźniowie łagrów w rejonie Workuty figuruje 5690 Polaków i obywateli polskich aresztowanych od 1944 roku - zob. Indeks Represjonowanych, tom X cz. 2.
  119. Zob. m.in. K. Krajewski Działalność obwodu AK Szczuczyn-Lida w latach 1945-1949, (w:) Europa NIE prowincjonalna..., s. 790.
  120. Zob. spis około 950 deportowanych w: Spod Monte Cassino na Sybir. Deportacja byłych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie z Białorusi, Litwy i Ukrainy w 1951 r., oprac. P.P. Romaniuk, Warszawa 1998. Ponadto część "andersowców" została aresztowana i skazana.
  121. N.J. Jelisiejewa, P.A. Aptiekar, I.M. Nagajew et al., Katałog..., s. 219-225.
  122. Tamże, s. 218.
  123. Z całą pewnością z ziem Polski "pojałtańskiej" wywieziono do Borowicz (obóz jeniecki nr 270) 4893 osoby, do Stalinogorska (obóz kontrolno-filtracyjny nr 283 i obóz jeniecki nr 388) 3597 osób, do Riazania (obóz jeniecki nr 178-454) 615 osób, do Ostaszkowa (obóz jeniecki nr 41) 3072 osoby - zob. Indeks Represjonowanych, tomy IV, VII i XIII.
  124. M. Golon, Na marginesie książki Włodzimierza Jastrzębskiego, "Zapiski Historyczne" z. 2-3, 1994, s. 88.
  125. Zob. Spis polskich obywateli - górników wywiezionych do ZSRR z początkiem 1945 r. z terytorium Górnego i Opolskiego śląska. Generalny Pełnomocnik Rzeczpospolitej Polskiej dla Spraw Repatriacji, Poznań 1946, Centrum Przemysłu Węglowego; oryginał w Bibliotece Narodowej BN-III 1.994.093 chr.; Z. Woźniczka, Z Górnego śląska do sowieckich łagrów, Katowice 1996.
  126. Zapewne część spośród nich deportowano w głąb ZSRR.
  127. A. Chmielarz, Działania 64 Dywizji Wojsk Wewnętrznych NKWD przeciwko polskiemu podziemiu, (w:) Wojna domowa..., s. 79, 80.
  128. Niektóre konwoje były "konwojami śmierci" - np. w konwoju, który wyruszył z Dęblina 16 lutego 1945 zmarło 316 z 2018 konwojowanych; niektóre obozy miały niezwykle wysoką śmiertelność - np. w obozie w Krasnowodzku zmarło w ciągu kilku miesięcy 45 procent więźniów; NKWD o Polsce i Polakach..., Warszawa, s. 68, 69.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 >>