Oświadczenie IPN i Ośrodka KARTA

Ośrodek KARTA, zmuszony - po 25 latach realizacji - do zamknięcia programu dokumentacyjno-badawczego Indeks Represjonowanych, zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej z propozycją jego przejęcia. IPN zobowiązał się do kontynuowania tego ważnego przedsięwzięcia, dokumentującego imiennie losy obywateli II Rzeczpospolitej poddanych represjom sowieckim po 17 września 1939 roku. Jeszcze w marcu br. Rada IPN podjęła w tej sprawie akceptującą uchwałę.

Do końca kwietnia 2013 program prowadzony był przez Ośrodek KARTA, następnie - po podpisaniu 30 kwietnia stosownej umowy - zostaje on uruchomiony w Instytucie, który zajmie się udostępnianiem zgromadzonego zasobu danych oraz kontynuacją prac badawczych.

Indeks Represjonowanych działa od stycznia 1988, prowadzony od lat 90. przez środowisko KARTY wspólnie z partnerami zagranicznymi, głównie Stowarzyszeniem Memoriał w Moskwie. W roku 2002 patronat nad nim objął IPN. Nowe warunki dostępności archiwów posowieckich w Rosji, a także procedury finansowania badań naukowych w Polsce sprawiły, że społeczny charakter przestał być napędem programu, a stał się przeszkodą, uniemożliwiającą dalszą jego realizację siłami organizacji pozarządowej.

Dorobek programu: 316 tysięcy biogramów udostępnianych w Internetowym Centrum Indeksu Represjonowanych (www.indeks.karta.org.pl), 1,2 miliona biogramów w bazie roboczej wraz z podstawą w dokumentacji źródłowej - po jego przekazaniu poszerzany będzie przez IPN.

Instytut przejmuje od Ośrodka podjęte przed laty zobowiązanie, że los każdego z prześladowanych, o ile to tylko okaże się możliwe, Rzeczpospolita przedstawi imiennie, w ten sposób zapisując go w historii.

Warszawa, 8 maja 2013

*

Indeks Represjonowanych to jedyny w Polsce program badawczy zajmujący się całościową imienną dokumentacją losów obywateli polskich represjonowanych przez organa władzy sowieckiej w latach 1939-56. 

Program realizowany był od stycznia 1988 przez Archiwum Wschodnie, a następnie Ośrodek KARTA. Komputeryzowane dane z ankiet personalnych represjonowanych, a z czasem też zbiorowych materiałów źródłowych pozwoliły na stworzenie bazy danych Indeksu liczącej obecnie ok. 1 200 000 biogramów (każda informacja źródłowa wprowadzana jest do bazy oddzielnie, zatem jedna osoba może występować kilkakrotnie).

Po 1991 roku dostęp do posowieckich materiałów archiwalnych, pozyskiwanych za pośrednictwem Stowarzyszenia Memoriał w Rosji, pozwolił na sprofesjonalizowanie metodologii programu. Usystematyzowano kategorie represji i podjęto badania weryfikacyjne oraz statystyczne. Celem programu, realizowanego w ścisłej współpracy z Memoriałem, stało się opracowywanie w obrębie poszczególnych kategorii możliwie kompletnych, zweryfikowanych zestawień imiennych - dane sowieckie porównywane są z polskimi.

Informacje tak zweryfikowane udostępniane są w tomach serii wydawniczej Indeksu. Publikowane biogramy zawierają podstawowe dane personalne, informację o formie represji w ZSRR oraz sygnatury źródeł archiwalnych, w których dana osoba występuje. Od września 2001 biogramy te udostępnia Internetowe Centrum Indeksu Represjonowanych (ICIR).

Od 2008 roku w ICIR umieszczane są także biogramy niepochodzące z całościowych zestawień opartych na dokumentacji posowieckiej, lecz opracowane na podstawie innych wiarygodnych źródeł: ankiet personalnych, zaświadczeń uzyskanych za pośrednictwem Memoriału, materiałów skopiowanych przez Wojskową Komisję Archiwalną, dokumentacji Biura Informacji i Poszukiwań PCK, Związku Sybiraków etc.

W ICIR obecnie figuruje ponad 316 000 biogramów, w tym osoby z dwóch oryginalnych zestawień - tzw. listy ukraińskiej (więźniowie rozstrzelani na podstawie decyzji władz sowieckich z 5 marca 1940) oraz wykazu spraw prowadzonych przez organa NKWD Zachodniej Ukrainy i Białorusi, będącego wiarygodnym spisem osób, które aresztowano i przeciw którym wszczęto śledztwo podczas okupacji sowieckiej 1939-41).

Pragniemy, by dane Indeksu Represjonowanych stanowiły informacyjny pomnik pamięci o Polakach i obywatelach II RP represjonowanych przez organa państwowe ZSRR.

**

Równolegle nad imienną dokumentacją osób represjonowanych przez ZSRR prowadzona jest dokumentacja strat osobowych i ofiar represji pod okupacją niemiecką. Program prowadzi Fundacja Polsko-Niemieckie Pojednanie.